Park Zamkowy Pszczyna

Park Zamkowy w Pszczynie to ponad 150 hektarów zieleni rozciągających się wokół książęcej rezydencji, gdzie historia splata się z naturą w sposób, który trudno spotkać gdzie indziej na Śląsku. To nie jest zwykły park miejski – to zespół trzech różnych przestrzeni, z których każda ma swój charakter i opowiada własną historię.

Całość zajmuje 156 hektarów i dzieli się na trzy wyraźnie różniące się części. W centrum znajduje się właściwy Park Zamkowy o powierzchni około 48 hektarów, od wschodu przylega do niego mniejszy Park Dworcowy ciągnący się wzdłuż rzeki Pszczynki, a od zachodu rozciąga się Dzika Promenada, zwana też Zwierzyńcem – rozległy teren leśno-parkowy, który powstał po osuszeniu w 1792 roku wielkiego stawu miejskiego.

Historia parku – od baroku do angielskiego krajobrazu

Początki parku sięgają XVI wieku, kiedy po zachodniej stronie zamku istniał niewielki ogród warzywny, a w północno-zachodniej części znajdował się zwierzyniec. Prawdziwa transformacja nastąpiła jednak w drugiej połowie XVIII wieku, podczas barokowej przebudowy rezydencji książęcej.

Ówczesny park nawiązywał do wieloosiowych założeń francuskich zapoczątkowanych przez André Le Nôtre’a – od zamku promieniście rozchodziły się główne aleje. Jedna wiodła do cmentarza świętej Jadwigi i drewnianego kościółka pod tym samym wezwaniem (spalonego we wrześniu 1939 roku), druga ku folwarkowi Kępa i dworowi Ludwikówka.

W połowie XIX wieku rozpoczęto przekształcanie ogrodu zamkowego w park krajobrazowy typu angielskiego. Zlikwidowano wtedy główną środkową aleję, zastępując ją rozległą polaną otwierającą się na nowo wybudowane stawy na rzece Pszczynce i wzgórza w północnej części parku. Pojawił się wtedy cały wachlarz elementów charakterystycznych dla angielskich założeń: rozległe otwarcia widokowe, malownicze skupiska drzew i krzewów, liczne rozlewiska i kaskady wodne.

W czasie, gdy zamek książęcy był zamieszkały przez rodzinę Hochbergów, park zamkowy pozostawał niedostępny dla publiczności. Dopiero po wojnie teren został otwarty dla zwiedzających.

Co zobaczyć podczas spaceru po parku

Park to nie tylko drzewa i alejki. Wśród bogatego starodrzewu i malowniczych skupisk krzewów wkomponowano zabytkowe obiekty małej architektury, które nadają temu miejscu wyjątkowy charakter. Można tu natknąć się na dwór Ludwikówka, pawilon herbaciany położony na wyspie, bramę chińską, piwnicę lodową, kapliczki oraz mosty łukowe – w tym wiszący most, który szczególnie przyciąga uwagę odwiedzających.

Rzeka Pszczynka przepływa przez sztucznie utworzone stawy i kanały, tworząc system wodny, który stanowi istotny element kompozycji parkowej. Nad stawami można spotkać dzikie ptactwo, a w spokojniejszych zakątkach poczuć atmosferę, która niewiele zmieniła się od czasów książęcych spacerów.

W północnej części parku znajdują się groby książęce rodziny Anhaltów, a w części zachodniej – Hochbergów. To ciche miejsca, które przypominają o dawnych właścicielach rezydencji i ich związku z Pszczyną.

Pokazowa Zagroda Żubrów i Dzika Promenada

Część Dzikiej Promenady zajmuje Pokazowa Zagroda Żubrów – prawie 10 hektarów, gdzie oprócz żubrów można zobaczyć muflony, jelenie, daniele, sarny oraz kilka gatunków ptaków. To miejsce szczególnie docenią rodziny z dziećmi, które chcą zobaczyć te majestatyczne zwierzęta z bliska, bez konieczności wyprawy w głąb puszczy.

Dzika Promenada to najbardziej naturalna część całego założenia – mniej zagospodarowana, bardziej dzika, idealna na dłuższy spacer z dala od miejskiego zgiełku. Na jej terenie znajduje się również starannie utrzymane pole golfowe.

Park Dworcowy i skansen

Park Dworcowy to najmniejsza z trzech części, ciągnąca się wzdłuż rzeki. Fragment tego terenu zajmuje skansen „Zagroda Wsi Pszczyńskiej”, gdzie można zobaczyć, jak wyglądało życie na śląskiej wsi w dawnych czasach. To dobry punkt do rozpoczęcia zwiedzania całego kompleksu parkowego.

Na terenie parku znajduje się 1000-letni klon – jeden z najstarszych żyjących pomników przyrody w regionie, świadek stuleci historii tego miejsca.

Dla kogo jest ten park

Park Zamkowy w Pszczynie to miejsce uniwersalne. Miłośnicy historii docenią zabytkowe obiekty i związek z książęcą rezydencją. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do swobodnej zabawy, możliwość zobaczenia zwierząt w zagrodzie żubrów, a na stawie można wynająć łódkę. Osoby szukające spokoju znajdą ciche zakątki nad rozlewiskami Pszczynki, z dala od głównych alejek.

Biegacze i rowerzyści mają do dyspozycji kilometry alejek i ścieżek. Fotografowie nie będą narzekać na brak motywów – od zabytkowych mostków, przez odbicia zamku w wodzie, po jesienne pejzaże pełne kolorów.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać i ile czasu potrzeba

Park jest dostępny cały rok i wstęp jest bezpłatny. Warto zarezerwować sobie przynajmniej dwie-trzy godziny na spokojny spacer główną częścią parku, a jeśli chcesz zwiedzić także Dziką Promenadę i Zagrodę Żubrów, potrzebujesz minimum pół dnia.

Dojazd do Pszczyny nie sprawia problemów – miasto leży przy drodze krajowej nr 1 (DK1) łączącej Cieszyn z Częstochową. Z Katowic to około 30 kilometrów, z Bielska-Białej podobna odległość. Parking znajduje się w pobliżu zamku, w centrum miasta.

Najlepiej zacząć zwiedzanie od zamku i stopniowo zagłębiać się w park, kierując się w stronę Dzikiej Promenady. Główne alejki są utwardzone i dobrze utrzymane – można tu wygodnie spacerować nawet po deszczu. Warto wziąć ze sobą coś do picia i przekąskę, choć w centrum Pszczyny, kilka minut spacerem od parku, nie brakuje restauracji i kawiarni.

Obecny wygląd parku to w dużej mierze zasługa Społecznego Komitetu Odbudowy Parku w Pszczynie, powołanego w 1963 roku. Przez osiem lat prowadzono prace zapobiegające dewastacji obiektu, uzupełniano drzewostan, dodawano nowe alejki. W ramach akcji upiększania miasta zburzono także wysoki mur parkowy wzdłuż ulicy Wojska Polskiego, otwierając park na miasto.

Jeśli planujesz zwiedzanie zamku, warto połączyć to z wizytą w parku – bilety do muzeum zamkowego są płatne, ale spacer po otaczającej zieleni pozostaje bezpłatny. To dobry sposób na spędzenie całego dnia w Pszczynie, zwłaszcza w ciepłe miesiące, kiedy park prezentuje się najlepiej.