Muzeum Śląska Cieszyńskiego Cieszyn

Muzeum Śląska Cieszyńskiego to instytucja z prawdziwym rodowodem – powstało w 1802 roku z inicjatywy księdza Leopolda Jana Szersznika, co czyni je najstarszym muzeum publicznym w Polsce. Mieści się w zabytkowym Pałacu Larischów przy ulicy Regera, nieopodal cieszyńskiego Rynku. Dla osób zainteresowanych historią regionu to pozycja obowiązkowa, bo trudno o lepsze miejsce, żeby zrozumieć skomplikowane dzieje Śląska Cieszyńskiego.

Historia muzeum i jego założyciel

Leopold Jan Szersznik był postacią nietuzinkową – jezuita, humanista, człowiek renesansowo wykształcony. Po kasacie zakonu wrócił do rodzinnego Cieszyna i postanowił stworzyć coś trwałego. W 1802 roku udostępnił publicznie swoje prywatne zbiory biblioteczne i muzealne, dając początek instytucji, która przetrwała ponad dwa wieki.

Nie każdy wie, że Szersznik swoją działalnością sprawił, iż prowincjonalny Cieszyn stał się ośrodkiem kulturalnym o znaczeniu ponadregionalnym. Po jego śmierci w 1814 roku biblioteka liczyła już 12 tysięcy tomów, zawierała druki z XVI, XVII i XVIII wieku, a także kilka inkunabułów. To był fundament pod przyszłe muzeum.

W końcu XIX wieku w Cieszynie działały aż cztery odrębne placówki muzealne: Muzeum Szersznika, Muzeum Śląskie prowadzone przez Towarzystwo Ludoznawcze, Muzeum Miejskie oraz Muzeum Generalnego Wikariatu zbierające sztukę sakralną. Dopiero w 1930 roku połączono je w jedno Muzeum Miejskie.

Pałac Larischów – siedziba muzeum

Budynek sam w sobie zasługuje na uwagę. Pałac powstał po wielkim pożarze Cieszyna w 1789 roku, kiedy hrabia Jan Józef Antoni Larisch von Mönnich postanowił wybudować sobie rezydencję odpowiadającą jego statusowi społecznemu i majątkowemu. Wcześniej rodzina Larischów przez ponad trzy dekady mieszkała w skromniejszym domu przy ówczesnej ulicy Konwiktowej, ale z czasem stał się on dla nich zbyt ciasny.

Wnętrza pałacu zachowały rzadko spotykane malowidła ścienne. To duża kamienica o charakterze pałacowym, która sama stanowi zabytek – spacer po jej salach to podróż w czasie, nawet bez oglądania eksponatów.

Co zobaczysz w muzeum

Zbiory liczą ponad 70 tysięcy eksponatów. Muzeum prowadzi działy: Archeologii, Etnografii, Historii i Techniki, Sztuki oraz Fotografii. Do tego dochodzą zbiory kartograficzne, numizmatyczne i biblioteka z około 22 tysiącami książek.

Główna wystawa stała nosi tytuł „Na skrzyżowaniu dziejów i kultur” i zajmuje drugie piętro Pałacu Larischów – ponad tysiąc metrów kwadratowych powierzchni. Chronologicznie obejmuje okres od prehistorii aż po koniec II wojny światowej, co daje pełny obraz burzliwych dziejów regionu.

Pierwsze sale pokazują bogate zbiory archeologiczne dokumentujące najstarsze dzieje Cieszyna i okolic. Dalej trafiasz na eksponaty ilustrujące znaczenie dynastii habsburskiej i habsbursko-lotaryńskiej, które zasiadały na tronie książąt cieszyńskich. Region przez wieki był miejscem spotkania kultur – polskiej, czeskiej, niemieckiej – i ta różnorodność przebija przez całą ekspozycję.

Sztuka gotycka i renesansowa

Osobną wystawę stanowi prezentacja „Sztuka gotyku i renesansu”, gdzie pokazane są najcenniejsze zabytki malarstwa i rzeźby z okresu od XIV do połowy XVII wieku. Nowoczesna aranżacja i sprzęt pozwoliły wydobyć z magazynów obiekty, które wcześniej ze względów konserwatorskich nie mogły być eksponowane. Wśród nich znajdziesz epitafia rodzin Bludowskich, Reisów czy Jana Żywieckiego, rzeźby kamienne i drewniane, malarstwo sakralne.

To kawał dobrej sztuki, często niedocenianej w kontekście Śląska Cieszyńskiego. Warto poświęcić tej części więcej czasu.

Fotografia i inne ciekawostki

Dział fotografii to prawdziwa gratka dla pasjonatów. Muzeum posiada w zbiorach zespół siedmiu dagerotypów z połowy XIX wieku, w tym najstarszy datowany dagerotyp cieszyński przedstawiający Eduarda Klemensa – lokalnego kupca i handlarza. Część zbiorów stanowi około 400 fotografii katalogowo-muzealnych dokumentujących rozwój cieszyńskiej ekspozycji muzealnej na przestrzeni lat.

W latach międzywojennych do zbiorów trafiły fotogramy Muzeum Macierzy Szkolnej w Orłowej, dokumentujące polskie szkolnictwo, życie kulturalne i oświatowe oraz kulturę ludową na Śląsku zaolziańskim – unikalny materiał historyczny.

Etnograficzna kolekcja pochodzi częściowo z Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Cieszynie. Pokazuje życie codzienne mieszkańców regionu, stroje, narzędzia, obrzędy. To dobry punkt wyjścia, żeby zrozumieć specyfikę lokalnej kultury, która różni się od reszty Śląska.

Dla kogo to miejsce

Muzeum sprawdzi się przede wszystkim u osób zainteresowanych historią – nie tylko regionalną, ale szerzej: dziejami Europy Środkowej, skomplikowanymi losami pogranicza, wpływami różnych kultur. Jeśli lubisz muzea, gdzie trzeba poświęcić czas na czytanie opisów i wpatrywanie się w detale, będziesz zadowolony.

Rodziny z dziećmi też mogą zajrzeć, choć to nie jest muzeum interaktywne z multimediami na każdym kroku. Klasyczna ekspozycja, która wymaga skupienia. Młodsze dzieci mogą się nudzić, starsze – zwłaszcza jeśli interesują się historią – znajdą tu sporo do odkrycia.

Miłośnicy sztuki sakralnej docenią kolekcję gotycką i renesansową. Fotografia historyczna to kolejny powód, żeby wpaść. Generalnie: im bardziej konkretne zainteresowania, tym więcej wyniesiesz z wizyty.

Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Muzeum znajduje się przy ulicy Regera 6 w Cieszynie, kilka minut spacerem od Rynku. Jeśli przyjeżdżasz samochodem, w okolicy są płatne parkingi – najlepiej zostawić auto gdzieś przy centrum i dojść pieszo. Dojazd komunikacją miejską też nie stanowi problemu, bo centrum Cieszyna jest niewielkie.

Godziny otwarcia zależą od sezonu. W sezonie letnim (od 1 marca do 30 września) muzeum jest otwarte od wtorku do niedzieli. We wtorki, czwartki, soboty i niedziele wejście na ekspozycję o godzinach: 10:00, 11:00, 12:00, 13:00, 14:00. W środy i piątki wejścia są nieco później: 12:00, 13:00, 14:00, 15:00, 16:00. Poniedziałki – nieczynne. Warto sprawdzić aktualne godziny przed wizytą, bo mogą się zmieniać poza sezonem.

Ceny biletów najlepiej sprawdzić bezpośrednio w muzeum lub na ich stronie internetowej (muzeumcieszyn.pl), ponieważ mogą ulegać aktualizacji. Zazwyczaj dostępne są bilety normalne, ulgowe oraz rodzinne. Niektóre dni w roku mogą być wstępem wolnym – warto to sprawdzić wcześniej.

Na zwiedzanie głównej ekspozycji stałej warto zarezerwować przynajmniej półtorej do dwóch godzin, jeśli chcesz zobaczyć wszystko spokojnie. Jeśli dodatkowo planujesz wystawę sztuki gotyckiej i renesansowej, dolicz kolejne pół godziny. Muzeum nie jest ogromne, ale ma gęstą, bogatą ekspozycję – lepiej nie śpieszyć się.

Kontakt: telefon do sekretariatu 33 851 29 33, e-mail: [email protected]. Muzeum prowadzi też profil na Facebooku, gdzie informuje o wystawach czasowych i wydarzeniach.

Cieszyn sam w sobie jest warty dłuższego pobytu – oprócz muzeum warto zobaczyć Wzgórze Zamkowe z wieżą, zabytkowy Rynek, przejść Most Przyjaźni do czeskiego Těšína. Muzeum Śląska Cieszyńskiego dobrze wpisuje się w trasę jednodniową po mieście albo w dłuższy wypad po regionie.