Na rogu placu Wojska Polskiego i ulicy Targowej w Bielsku-Białej stoi budynek, przy którym trudno przejść obojętnie. Kamienica „Pod Żabami” to secesyjna perełka z początku XX wieku, która od ponad stu lat przyciąga wzrok przechodniów swoją bajkową architekturą i… dwoma biesiadującymi żabami nad wejściem. To właśnie te płaskorzeźby dały budynkowi nieoficjalną nazwę i sprawiły, że stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta.
Kamienica powstała w 1903 roku z inicjatywy Rudolfa Nahowskiego, bielskiego przedsiębiorcy prowadzącego winiarnię. Projekt powierzył Emanuelowi Rostowi juniorowi, architektowi z uznanej bielskiej rodziny, który czerpał inspiracje z wiedeńskiej secesji.
- unikalna secesyjna architektura
- fascynująca historia żab
- bogactwo detali rzeźbiarskich
- oryginalne wnętrza secesyjne
- rekonstrukcja dachów z historycznych zdjęć
Historia zrodzona z konfliktu
Nie każdy wie, że słynne żaby nad portalem to nie tylko dekoracja. Za ich powstaniem kryje się ciekawa historia związana z konfliktem między właścicielem winiarni a pastorem z sąsiedniego kościoła Marcina Lutra. Nahowski, wykorzystując budowę nowej kamienicy, postanowił artystycznie wyrazić swoje stanowisko w sporze z duchownym.
Nad drzwiami, dokładnie naprzeciwko wejścia do kościoła, umieścił kompozycję rzeźbiarską przedstawiającą dwie żaby we frakach. Jedna z nich, oparta o beczkę wina, trzyma w jednej ręce fajkę, a w drugiej kieliszek. Druga przygrywa na mandolinie. Płazy zwrócone twarzami w stronę świątyni wydają się prowokować swoim biesiadnym zachowaniem – w tamtych czasach żaby symbolizowały religijną nietolerancję.
Kamienica początkowo wzbudzała zdziwienie mieszkańców Białej ze względu na swój niecodzienny wygląd, odbiegający od pozostałych budynków przy placu.
Secesyjna architektura z wiedeńskim rodowodem
Budynek to podręcznikowy przykład polskiej secesji z początku XX wieku. Trzypiętrowa kamienica z charakterystyczną kwadratową wieżą narożną zachwyca bogactwem detali architektonicznych. Elewacja imituje mur pruski, nad wejściami wznoszą się wykusze, a całość wieńczy pseudowieża w centralnej części.
Szczególną uwagę zwracają dachy pokryte dekoracyjną dachówką karpiówką w kolorach pomarańczowym i zielonym. Ten efektowny układ został zrekonstruowany w 2019 roku na podstawie historycznych zdjęć i pojedynczych dachówek znalezionych na strychu. Uzupełnieniem są drewniane facjaty z bogatym detalem, ozdobne kominy i kute balustrady nad wysuniętymi okapami.
Na elewacji, oprócz słynnych żab, można dostrzec płaskorzeźby owadów – chrząszczy i innych stworzeń, które dodają budynkowi bajkowego charakteru. Na trzecim piętrze, w zwieńczeniu wieży, architekt zastosował imitowaną w tynku konstrukcję szachulcową, co podkreśla związki z architekturą środkowoeuropejską.
Co zobaczyć w środku
Kamienica zachowała wiele oryginalnych elementów secesyjnego wystroju. W sieni na uwagę zasługuje wzorzysta, ceramiczna posadzka oraz kamienne stopnie prowadzące na klatkę schodową. Drzwi wejściowe i wewnętrzne to oryginalna stolarka secesyjna – dwuskrzydłowa, płycinowa, z dekoracyjnymi framugami.
Klatka schodowa dwubiegowa ze świetlikiem zachowała kuty balustrad secesyjny z drewnianą poręczą. Podesty ozdobione są wzorzystymi posadzkami ceramicznymi, które przetrwały ponad sto lat. Dekoracyjna stolarka nerkowa widoczna jest w oknach dawnej winiarni, a zachowane secesyjne uchwyty skrzynek kwiatowych świadczą o dbałości o każdy detal.
Obecnie w budynku mieści się restauracja, więc wstęp do wnętrza jest możliwy w godzinach jej otwarcia. To dobra okazja, żeby nie tylko podziwiać elewację, ale też zajrzeć do środka i zobaczyć secesyjne detale z bliska.
W 2020 roku kamienica przeszła gruntowny remont konserwatorski za 400 tysięcy złotych, podczas którego odnowiono wszystkie elewacje, sień i klatkę schodową pod okiem konserwatora zabytków.
Renowacja która przywróciła blask
Prace remontowe z lat 2019-2020 ukazały prawdziwe piękno kamienicy. Przeprowadzono pełny remont konserwatorski elewacji, odczyszczono i uzupełniono liczne detale sztukatorskie i rzeźbiarskie. Odnowiono secesyjną posadzkę, kamienne stopnie, przeszklenia doświetlające wnętrze.
Szczególną uwagę poświęcono odtworzeniu oryginalnej kolorystyki. Stolarkę okienną pomalowano na kolor zielony, zgodnie z historycznym wyglądem budynku. Zrekonstruowano także dekoracyjne poszycie dachowe, które przez dziesięciolecia było ukryte pod zwykłą dachówką. Dzięki tym pracom kamienica odzyskała swoją dawną świetność i może dalej zachwycać kolejne pokolenia.
Dla kogo to miejsce
Kamienica „Pod Żabami” to pozycja obowiązkowa dla miłośników architektury secesyjnej i historii. Budynek zachwyci każdego, kto ceni sobie detale architektoniczne i ciekawe historie związane z zabytkami. To też świetny punkt na trasie spaceru po centrum Bielska-Białej – znajduje się w samym sercu dawnego rynku Białej, naprzeciwko kościoła ewangelickiego.
Rodziny z dziećmi docenią bajkowy charakter budynku i nietypowe dekoracje – żaby i owady na elewacji z pewnością przykują uwagę młodszych turystów. Fotografowie znajdą tu doskonały obiekt do zdjęć, szczególnie w świetle popołudniowym, gdy słońce podkreśla bogactwo detali elewacji.
Informacje praktyczne
Lokalizacja: Kamienica znajduje się przy placu Wojska Polskiego 12 / ulicy Targowej 2 w Bielsku-Białej, w samym centrum miasta. Z dworca PKP to około 15 minut spacerem przez Stare Miasto. Budynek stoi na rogu placu, naprzeciwko ewangelickiego kościoła Marcina Lutra, więc trudno go przegapić.
Zwiedzanie: Elewację można podziwiać o każdej porze dnia. Wejście do środka możliwe jest w godzinach otwarcia restauracji znajdującej się w budynku. Kamienica jest wpisana do rejestru zabytków pod numerem A/593/88, co świadczy o jej wysokiej wartości historycznej.
Ile czasu poświęcić: Na obejrzenie kamienicy od zewnątrz wystarczy 10-15 minut. Warto jednak poświęcić więcej czasu, żeby spokojnie przyjrzeć się wszystkim detalom architektonicznym – płaskorzeźbom, dekoracyjnemu dachu, ozdobnym kominom. Jeśli planujesz wejść do środka i skorzystać z restauracji, zarezerwuj około godziny.
Co jeszcze zobaczyć w okolicy: W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się plac Wojska Polskiego z wieloma innymi zabytkowymi kamienicami, kościół Marcina Lutra oraz Stare Miasto Bielska-Białej. Całą okolicę warto zwiedzać pieszo – to kompaktny obszar pełen secesyjnej i historycznej architektury.
Parking: W centrum Bielska-Białej dostępne są płatne parkingi naziemne i podziemne. Najbliższy znajduje się przy placu Ratuszowym, kilka minut spacerem od kamienicy.